{"id":176344,"date":"2020-12-18T00:00:00","date_gmt":"2020-12-17T23:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bcfi.be\/covid-19-over-de-werkzaamheid-en-veiligheid-van-twee-covid-19-vaccins-na-publicaties-in-nejm-en-the-lancet\/"},"modified":"2026-04-09T17:11:51","modified_gmt":"2026-04-09T15:11:51","slug":"covid-19-over-de-werkzaamheid-en-veiligheid-van-twee-covid-19-vaccins-na-publicaties-in-nejm-en-the-lancet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beta.cbip.be\/nl\/covid-19-over-de-werkzaamheid-en-veiligheid-van-twee-covid-19-vaccins-na-publicaties-in-nejm-en-the-lancet\/","title":{"rendered":"COVID-19: over de werkzaamheid en veiligheid van twee COVID-19 vaccins, na publicaties in NEJM en The Lancet"},"content":{"rendered":"<p>Voor twee COVID-19 vaccins zijn de interim-resultaten gepubliceerd van grootschalige gerandomiseerde&#x002C; gecontroleerde studies met klinische eindpunten (fase 2\/3-studies).<\/p>\n<ul>\n<li>\n<div>De eerste studie&#x002C; in <a href='https:\/\/www.nejm.org\/doi\/full\/10.1056\/NEJMoa2034577'><strong><em>New England Journal of Medicine<\/em><\/strong><\/a><span class='folia-referentie-note'><sup>1<\/sup><\/span> (10\/12\/20&#x002C; met <a href='https:\/\/www.nejm.org\/doi\/full\/10.1056\/NEJMe2034717'>editoriaal<\/a><span class='folia-referentie-note'><sup>2<\/sup><\/span>)&#x002C; gaat over het <strong>BNT162b2 mRNA Covid-19 vaccin<\/strong> (BioNTech\/Pfizer).<\/div>\n<div class='detailed-content'>Dit vaccin bevat chemisch gemodificeerde mRNA-strengen die coderen voor het spike-viruseiwit&#x002C; het eiwit waarmee het virus bindt aan de ACE2-receptor op de lichaamscellen. Het mRNA is ingekapseld in lipiden-nanopartikels. Voor dit vaccin werd op 01\/12\/20 een aanvraag tot \u201cvoorwaardelijke vergunning\u201d (<em>conditional marketing authorisation<\/em>) ingediend bij het Europees Geneesmiddelenbureau EMA&#x002C; en de evaluatie is lopende (<a href='https:\/\/www.ema.europa.eu\/en\/human-regulatory\/overview\/public-health-threats\/coronavirus-disease-covid-19\/treatments-vaccines-covid-19#medicines-undergoing-evaluation-section'>website EMA<\/a>&#x002C; situatie op 18\/12\/20). Bij een gunstige beoordeling door het EMA wordt verwacht dat in Belgi\u00eb de vaccinatie kan starten in januari 2021. Dit vaccin wordt reeds gebruikt in het Verenigd Koninkrijk (zie <a href='https:\/\/www.gov.uk\/government\/publications\/regulatory-approval-of-pfizer-biontech-vaccine-for-covid-19'>GOV.UK<\/a>) en de Verenigde Staten (zie <a href='https:\/\/www.cdc.gov\/vaccines\/covid-19\/index.html'>CDC<\/a>).<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>De tweede studie&#x002C; in <a href='https:\/\/www.thelancet.com\/journals\/lancet\/article\/PIIS0140-6736(20)32661-1\/fulltext'><strong>The Lancet<\/strong><\/a><span class='folia-referentie-note'><strong><sup>3<\/sup><\/strong><\/span> (08\/12\/20&#x002C; met <a href='https:\/\/www.thelancet.com\/journals\/lancet\/article\/PIIS0140-6736(20)32623-4\/fulltext'>editoriaal<\/a><span class='folia-referentie-note'><strong><sup>4<\/sup><\/strong><\/span>)&#x002C; gaat over het <strong>ChAdOx1 nCoV-19 (AZD1222) COVID-19 vaccin<\/strong> (Oxford\/AstraZeneca).<\/div>\n<div class='detailed-content'>Dit vaccin is een niet-replicerend adenovirus afkomstig van de chimpansee waarin de gensequentie werd ingebracht die codeert voor het spike-viruseiwit . Voor dit vaccin is nog geen vergunningsaanvraag ingediend (<a href='https:\/\/www.ema.europa.eu\/en\/human-regulatory\/overview\/public-health-threats\/coronavirus-disease-covid-19\/treatments-vaccines-covid-19#medicines-undergoing-evaluation-section'>website EMA<\/a>&#x002C; situatie op 18\/12\/20).<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Hierna volgen enkele details over de publicaties in NEJM en The Lancet&#x002C; gevolgd door een korte bespreking van de editorialen bij de studies.<\/p>\n<h2>NEJM over het BNT162b2 mRNA Covid-19 vaccin<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p><strong>Ge\u00efncludeerde personen: <\/strong>personen ouder dan 16 jaar&#x002C; waarvan 42% > 55 jaar (4% \u2265 75 jaar); bij 21% was er minstens \u00e9\u00e9n co-morbiditeit. Pati\u00ebnten met een medische voorgeschiedenis van COVID-19 of met immuunstoornissen of behandeld met immunosuppressiva waren uitgesloten.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><strong>Vaccinatieschema: <\/strong>2 doses met een interval van 21 dagen&#x002C; intramusculair.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>De studie was geblindeerd voor de studiepersonen en voor dezen die de evaluaties uitvoerden. De personen die het vaccin toedienden&#x002C; waren niet geblindeerd.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<div><strong>Werkzaamheid <\/strong>(analyse na optreden van de eerste 170 COVID-19 gevallen)<\/div>\n<ul>\n<li>\n<div>De <strong>bescherming tegen symptomatische&#x002C; PCR-bevestigde COVID-19 minstens 7 dagen na de tweede vaccindosis (primair eindpunt)<\/strong> bedroeg 95% [95%-BI van 90&#x002C;3 tot 97&#x002C;6]. Er waren 8 COVID-19 gevallen\/18.198 personen in de COVID-19-vaccingroep versus 162 gevallen\/18.325 personen in de placebogroep. Dit resultaat heeft betrekking op de personen zonder bewijs van eerdere of bestaande SARS-CoV2-infectie op het ogenblik van vaccinatie. De beschermingsgraad was gelijkaardig wanneer de personen <u>met<\/u> bewijs van eerdere of bestaande SARS-CoV2-infectie op het ogenblik van vaccinatie werden meegerekend (eveneens een primair eindpunt): bescherming van 94&#x002C;6% (9 COVID-19 gevallen\/19.965 personen in de COVID-19-vaccingroep versus 169 gevallen \/20.172 personen in de placebogroep).<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><strong>Subanalyse<\/strong> in functie van leeftijd&#x002C; aanwezigheid van co-morbiditeit of obesitas wijst erop dat de beschermingsgraad in deze subgroepen vergelijkbaar is met de bescherming die werd gezien in de totale studiepopulatie. De studie heeft evenwel <strong>onvoldoende power<\/strong> om hierover zekerheid te geven.<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Het aantal gevallen van <strong>ernstige COVID-19<\/strong> was te klein om een uitspraak te doen over bescherming tegen ernstige COVID-19.<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>De resultaten suggereren enige bescherming na de 1<sup>ste<\/sup> dosis&#x002C; maar ook hier kan geen conclusie worden getrokken.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<div><strong>Veiligheid <\/strong>(over een mediane follow-up van 2 maanden na de 2<sup>de<\/sup> dosis; primair eindpunt)<\/div>\n<ul>\n<li>\n<div><strong>Lokale reacties <\/strong>traden frequenter op bij de 16-55-jarigen&#x002C; waren even frequent na de 1ste als na de 2de dosis&#x002C; en verdwenen meestal binnen de 2 dagen. <strong>Pijn ter hoogte van de injectieplaats <\/strong>(hoofdzakelijk mild tot matig) was meest frequent: 66 \u00e0 88% (8 \u00e0 14% in de placebogroep). <strong>Roodheid en zwelling <\/strong>werden zelden gemeld.<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><strong>Systemische reacties (vermoeidheid&#x002C; hoofdpijn&#x002C; koorts)<\/strong> traden frequenter op bij de 16-55-jarigen&#x002C; waren frequenter na de 2<sup>de<\/sup> dan na de 1<sup>ste<\/sup> dosis&#x002C; traden binnen de 2 dagen na de vaccinatie op&#x002C; en verdwenen snel erna. Incidenties na de 2<sup>de<\/sup> dosis: vermoeidheid: 51% bij de > 55-jarigen en 59% bij de 16-55-jarigen (versus 17% resp. 23% in de placebogroep); hoofdpijn: 39% bij de > 55-jarigen en 52% bij de 16-55-jarigen (versus 14% resp. 24% in de placebogroep); koorts (orale temperatuur \u226538\u00b0C): 11% bij de > 55-jarigen en 16% bij de 16-55-jarigen (versus 0% resp. 1% in de placebogroep). Hoofdpijn en vermoeidheid na de 2<sup>de<\/sup> dosis werd bij 4% resp. 2% als ernstig beschouwd. <strong>Lymfadenopathie<\/strong> was zeldzaam: 0&#x002C;3% (versus < 0&#x002C;1% in de placebogroep).<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div><strong>Noot<\/strong>: in het Verenigd Koninkrijk waar dit vaccin reeds wordt toegediend&#x002C; waren er twee meldingen van ernstige <strong>allergische reacties<\/strong>; de personen hadden antecedenten van ernstige allergische reacties waarvoor ze een auto-injector met adrenaline bij zich hadden. Deze gevallen worden verder onderzocht [<a href='https:\/\/www.bmj.com\/content\/371\/bmj.m4780'>zie BMJ&#x002C; 10 december 2020<\/a>]. Een FDA-document waarnaar wordt verwezen&#x002C; vermeldt dat in de studie iets meer personen in de COVID-19 vaccin groep een \u201covergevoeligheidsreactie\u201d (zonder verdere details) rapporteerden dan in de placebogroep&#x002C; maar de incidentie blijft vrij laag (0&#x002C;63% versus 0&#x002C;51% in de placebogroep).<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2>The Lancet over het ChAdOx1 nCoV-19 (AZD1222) COVID-19 vaccin<\/h2>\n<p>Het gaat hier om een complexe analyse&#x002C; met pooling van resultaten van 4 studies (voor werkaamheid gegevens uit 2 van de 4 studies). Door problemen bij het kwantificatieproces van het actief bestanddeel werd in \u00e9\u00e9n van de studies (UK002) bij een deel van de studiepersonen ongewild afgeweken van het vaccinatieschema: ze kregen als eerste dosis de helft van de standaarddosis&#x002C; en vervolgens de standaarddosis (het gaat om 1.376 pati\u00ebnten (allen jonger dan 55 jaar) op een totaal van 5.807 pati\u00ebnten die in deze analyse het COVID-19 vaccin kregen).<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p><strong>Ge\u00efncludeerde personen: <\/strong>seronegatieve personen ouder dan 18 jaar&#x002C; waarvan 12% ouder dan 55 jaar (< 4% ouder dan 70 jaar).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><strong>Vaccinatieschema: <\/strong>2 doses met een interval van 28 dagen&#x002C; intramusculair (door aanpassingen in het protocol ontvingen de deelnemers bij wie oorspronkelijk \u00e9\u00e9n enkele vaccindosis was gepland&#x002C; de tweede dosis pas na meer dan 4 weken).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>De studie was geblindeerd voor de studiepersonen. De personen die het vaccin toedienden&#x002C; waren niet geblindeerd.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><strong>Werkzaamheid <\/strong>(follow-up van ongeveer 4 maanden)<\/p>\n<ul>\n<li>\n<div>De <strong>bescherming tegen symptomatische&#x002C; PCR-bevestigde COVID-19 minstens 14 dagen na de tweede vaccindosis (primair eindpunt)<\/strong> bedroeg 70&#x002C;4% [95%-BI van 54&#x002C;8 tot 80&#x002C;6]. Er waren 30 COVID-19 gevallen op 5.807 personen in de COVID-19-vaccingroep versus 101 gevallen op 5.829 personen in de controlegroep (een placebovaccin of een geconjugeerd MenACWY-vaccin).<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>De beschermingsgraad was merkelijk lager in de cohort die de twee standaarddoses had gekregen&#x002C; dan in de cohort die als eerste dosis een halve standaarddosis en vervolgens de standaardddosis had gekregen: 62&#x002C;1% [95%-BI van 41&#x002C;0 tot 75&#x002C;7] versus 90&#x002C;0% [95%-BI van 67&#x002C;4 tot 97&#x002C;0]. Dit verschil kan op dit ogenblik niet worden verklaard.<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>Analyse van de gegevens op 21 dagen na de 1<sup>ste<\/sup> standaarddosis suggereert dat de 1<sup>e<\/sup> dosis al enige bescherming induceert&#x002C; maar conclusies zijn niet mogelijk.<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<div>De studie laat op dit ogenblik geen uitspraak toe over werkzaamheid bij subgroepen zoals personen ouder dan 55 jaar en pati\u00ebnten met co-morbiditeit&#x002C; noch over de bescherming tegen ernstige COVID-19.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>\n<div><strong>Veiligheid (over een mediane follow-up van 3&#x002C;4 maanden na de 2de dosis)<\/strong><\/div>\n<ul>\n<li>\n<div>Ernstige ongewenste events werden ge\u00ebvalueerd en kwamen met dezelfde frequentie voor in de COVID-19 vaccingroep (bij 79 op in totaal 12.021 personen) als in de placebogroep (bij 89 personen op in totaal 11.724 personen). Bij \u00e9\u00e9n deelnemer werd <em>myelitis transversa<\/em> vastgesteld 14 dagen na de 2<sup>de<\/sup> dosis van het COVID-19 vaccin; een causaal verband wordt mogelijk geacht.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2>De editorialen bij de studies zijn lovend&#x002C; maar wijzen tegelijkertijd op de nog onbeantwoorde vragen<\/h2>\n<p>De auteurs van beide editorialen<span class='folia-referentie-note'><strong><sup>2&#x002C;4<\/sup><\/strong><\/span> zijn bijzonder optimistisch over de resultaten van beide COVID-19 vaccinstudies. Zij prijzen de internationale samenwerkingen&#x002C; op alle niveaus&#x002C; die geleid hebben tot deze ongezien snelle vaccinontwikkeling. Zij wijzen ook op een aantal <strong>belangrijke vragen die nog moeten beantwoord worden<\/strong>.<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Zullen zeer zeldzame&#x002C; onverwachte ongewenste effecten gezien worden wanneer de vaccins gebruikt worden op een nog veel grotere schaal?<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Zullen ongewenste effecten optreden bij langduriger follow-up?<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Hoe lang houdt de bescherming aan?<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Beschermen de vaccins tegen ernstige COVID-19?<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Voorkomen de vaccins asymptomatische ziekte en zullen ze transmissie afremmen of voorkomen?<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Wat kan van de vaccins verwacht worden bij personen die in deze studies niet zijn ingesloten&#x002C; zoals kinderen&#x002C; zwangere vrouwen&#x002C; personen met immuundefici\u00ebntie&#x002C; en bij personen die om eender welke reden hun tweede dosis niet ontvangen? Ook de werkzaamheid bij 70-plussers en pati\u00ebnten met co-morbiditeit moet verder worden onderzocht.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Het produceren en aanleveren van de COVID-19 vaccins op deze grote schaal en&#x002C; voor het BNT162b2 mRNA Covid-19 vaccin&#x002C; de bewaring op \u2013 70\u00b0 C&#x002C; blijven grote logistieke uitdagingen. Voor het ChAdOx1 nCoV-19 (AZD1222) COVID-19 vaccin zijn de gegevens bij personen ouder dan 55 jaar nog zeer schaars&#x002C; en wordt nu onderzocht of de ongeplande toediening van een halve standaarddosis gevolgd door een volledige standaarddosis inderdaad het optimale schema is.<br \/> \u00a0<br \/> <strong>Noten<\/strong>:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Er is bij het EMA op dit ogenblik nog voor een tweede COVID-19 vaccin een aanvraag tot \u201cvoorwaardelijke vergunning\u201d (<em>conditional marketing authorisation<\/em>) lopende: het vaccin mRNA1273 van Moderna Biotech Spain (zie <a href='https:\/\/www.ema.europa.eu\/en\/news\/ema-receives-application-conditional-marketing-authorisation-moderna-covid-19-vaccine'>website EMA (1\/12\/20)<\/a> en <a href='https:\/\/www.ema.europa.eu\/en\/news\/update-assessment-marketing-authorisation-application-modernas-mrna-1273-covid-19-vaccine'>website EMA (17\/12\/20)<\/a>). Voor dit vaccin zijn nog geen resultaten van fase 2\/3-studies gepubliceerd (situatie op 18\/12\/20).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Op de <a href='https:\/\/www.fagg.be\/nl\/MENSELIJK_gebruik\/geneesmiddelen\/geneesmiddelen\/covid_19\/vaccins\/vragen_en_antwoorden_over_vaccins'>website van het FAGG<\/a> is een lijst van vragen en antwoorden over de vaccins tegen COVID-19 gepubliceerd.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Voor al onze artikels in verband met geneesmiddelen bij COVID-19: zie onze website \u201c<a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/gows\/3334'>COVID-19 update<\/a>\u201d\u00a0<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00a0<\/p>\n<h2><strong>Specifieke bronnen<\/strong><\/h2>\n<p><span class='folia-referentie-tekst'><span class='folia-referentie-nummer'>1.\u00a0 <\/span>Polack FP&#x002C; Thomas SJ&#x002C; Kitchin N. et al.&#x002C; for the C4591001 Clinical Trial Group. Safety and Efficacy of the BNT162b2 mRNA Covid-19 Vaccine. New England Journal of Medicine&#x002C; online op 10\/12\/20. DOI: <span class='folia-referentie-link'><a href='https:\/\/www.nejm.org\/doi\/full\/10.1056\/NEJMoa2034577'>10.1056\/NEJMoa2034577<\/a><\/span>. Voor de <em>Supplementary appendix<\/em>&#x002C; klik<span class='folia-referentie-link'> <a href='https:\/\/www.nejm.org\/doi\/suppl\/10.1056\/NEJMoa2034577\/suppl_file\/nejmoa2034577_appendix.pdf'>hier<\/a><\/span><br \/> <span class='folia-referentie-nummer'>2.\u00a0 <\/span>Rubin EJ en Longo DL. SARS-CoV-2 Vaccination \u2014 An Ounce (Actually&#x002C; Much Less) of Prevention. Editorial. New England Journal of Medicine&#x002C; online op 10\/12\/20. DOI: <span class='folia-referentie-link'><a href='https:\/\/www.nejm.org\/doi\/full\/10.1056\/NEJMe2034717'>10.1056\/NEJMe2034717<\/a><\/span><br \/> <span class='folia-referentie-nummer'>3.\u00a0 <\/span>Voysey M&#x002C; Clemens SAC&#x002C; A Madhi S et al.&#x002C; on behalf of theOxford COVID Vaccine Trial Group. Safety and efficacy of the ChAdOx1 nCoV-19 vaccine (AZD1222) against SARS-CoV-2: an interim analysis of four randomised controlled trials in Brazil&#x002C; South Africa&#x002C; and the UK. The Lancet&#x002C; online op 08\/12\/20. DOI: <span class='folia-referentie-link'><a href='https:\/\/doi.org\/10.1016\/S0140-6736(20)32661-1'>https:\/\/doi.org\/10.1016\/S0140-6736(20)32661-1<\/a> <\/span>Voor de <em>Supplementary materials<\/em>&#x002C; klik<span class='folia-referentie-link'> <a href='https:\/\/www.thelancet.com\/cms\/10.1016\/S0140-6736(20)32661-1\/attachment\/4fb6f146-1b38-48e0-89cb-213bc4dca7ec\/mmc1.pdf'>hier<\/a><\/span> en <span class='folia-referentie-link'><a href='https:\/\/www.thelancet.com\/cms\/10.1016\/S0140-6736(20)32661-1\/attachment\/bb760a6f-9d4d-434d-a5a4-c4fef62b8788\/mmc2.pdf'>hier<\/a><\/span><br \/> <span class='folia-referentie-nummer'>4.\u00a0 <\/span>Knoll MD en Wonodi C. Oxford\u2013AstraZeneca COVID-19 vaccine efficacy. Comment. The Lancet&#x002C; online op 08\/12\/20. DOI: <span class='folia-referentie-link'><a href='https:\/\/doi.org\/10.1016\/S0140-6736(20)32623-4'>https:\/\/doi.org\/10.1016\/S0140-6736(20)32623-4<\/a><\/span>.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Voor twee COVID-19 vaccins zijn de interim-resultaten gepubliceerd van grootschalige  [&#8230;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43,65],"tags":[48,20213,20224,20226],"class_list":["post-176344","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nieuw","category-2020-nl","tag-actualites-covid-19","tag-import_tags","tag-import_tags-nl","tag-covid-19-update"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beta.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/176344","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beta.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beta.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beta.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beta.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=176344"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/beta.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/176344\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":178923,"href":"https:\/\/beta.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/176344\/revisions\/178923"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beta.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=176344"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beta.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=176344"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beta.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=176344"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}